more than...

- okłady z octu compresses of vinegar

- położyć a. przyłożyć sobie okład to apply a compress/a poultice (on sth)

- położyła mu na czole zimny okład she placed a cold compress on his forehead

- robić a. stosować okłady na coś to treat sth with compresses a. poultices

- brzeg rzeki wzmocniony kamiennym okładem a river bank strengthened with a stone facing

- dwadzieścia kilometrów/sto lat z okładem more than a. over twenty kilometres/a hundred years

* * *

1. pl. blows.

2. (sytuacja, okoliczność) time; raz po raz l. za razem time after time; innym razem some other time; pewnego razu once; tym razem this time; na drugi raz next time; na razie (= tymczasem) for the time being; na razie! pot. see you!; na razie nie not yet; w każdym razie in any case, at any rate; w najlepszym razie at best; w najgorszym razie at worst; w przeciwnym razie otherwise, or else; w takim razie so, well then, in that case; w żadnym razie no way, by no means; w razie czego just in case; w razie pożaru in the event l. case of fire; w razie potrzeby if need be; w sam raz just fine l. right; przejść od razu do rzeczy get straight to the point; tak od razu offhand, just like that; trzeba było tak od razu mówić! why didn't you say so in the first place?!.

3. ( wielokrotność) time; (jeden) raz once; dwa razy twice; dwa razy dwa two times two; dwa razy więcej ( policzalne) two times more; ( niepoliczalne) twice as much; pierwszy raz first time; za pierwszym razem on the first go, at the first attempt; pierwszy raz słyszę I've never heard that before; raz na jakiś czas from time to time; raz na miesiąc/rok once a month/year, monthly/annually; po raz pierwszy for the first time; raz na zawsze for good, once and for all; raz czy dwa once or twice; raz w życiu once in a lifetime; ani razu not a single time; choć raz just once, just for once; ile razy? how many times?; jeszcze raz once again, once more; na raz at once; zerknij na to jeszcze raz take another look at it; nie raz, nie dwa many a time, more than once; od razu straightaway, at once; za każdym razem every time, each time, whenever.

1. (= kiedyś) once; raz go widziałem I saw him once.

2. (= wreszcie) at last.

3. (= ostatecznie) eventually, finally.

indecl. pot. (= jeden) one; raz, dwa, trzy... one, two, three...; raz dwa (= błyskawicznie) in no time.

adv comp

- wszystko udało się nadspodziewanie dobrze it all worked out better than expected

- dzisiejszy dzień był nadspodziewanie piękny today was unexpectedly lovely

* * *

1. (= niespodziewanie) unexpectedly.

2. (= lepiej niż oczekiwano) beyond expectation.

- pozycja geopolityczna Polski Poland’s geopolitical position

- określić pozycję statku/samolotu to locate a. pinpoint a ship/an aircraft

- patrzyć na coś z pozycji klienta to view sth from the client’s position

- z pozycji siły from a position of strength

- robić coś w pozycji stojącej/siedzącej/klęczącej to do sth in a standing/sitting/kneeling position

- przyjąć/zmienić pozycję to assume/change position

- przyjąć pozycję obronną to assume a defensive position

- nie da się długo wytrzymać w jednej pozycji you can’t stay too long in one position

- ustawić przełącznik w pozycji „włączone”/„wyłączone” to set a switch in the ‘on’/‘off’ position

- pozycja zawodowa/międzynarodowa a professional/international position

- mieć mocną pozycję w firmie/partii to be in a strong position in a company/party

- utrzymywać pozycję monopolisty to retain one’s monopolist position

- osłabić/wzmocnić czyjąś pozycję to weaken/strengthen sb’s position

- zajmować pierwszą/drugą/ostatnią pozycję to be in first/second/last place

- awansować o trzy pozycje to climb three positions a. places

- grać na pozycji bramkarza/obrońcy to be a goalkeeper/defender

- na jakiej pozycji grasz? what position do you play?

- być na pozycji spalonej to be offside

- znalazł się w idealnej pozycji strzeleckiej he got into a perfect scoring position

- pozycja druga/dziewiąta item two/nine

- spis liczy ponad tysiąc pozycji the list comprises more than a thousand items a. entries

- wykreślić pozycję z listy to remove an item a. entry from a list

- dodać pozycję do listy to add an item a. entry to a list

- pojawia się coraz więcej pozycji poradnikowych there are more and more advice a. how-to pot. titles coming out

- ciekawe pozycje filmowe/sceniczne interesting film/theatre productions

- zająć pozycję to get into position

- stać na straconej a. przegranej pozycji przen. to be in a hopeless situation

- bronić straconych pozycji przen. to defend a lost cause

- zajmować pozycję w sporze to take a stance in a dispute

- nie wiedziałem, jaką zająć pozycję I didn’t know what stance a. line to take

- wiele domów/samochodów a lot of a. many houses/cars

- wiele czasu/miejsca a lot of time/room

- nie mamy wiele czasu/miejsca we don’t have much a. a lot of time/room

- pod wieloma względami in many respects

- przed wielu a. wieloma laty many years ago

- wiele hałasu o nic much ado about nothing

- coraz więcej ludzi/pieniędzy more and more people/money

- za a. zbyt wiele wysiłku too much effort

- mają ze sobą wiele wspólnego they’ve got a lot a. they have much in common

- wielu oskarżało go o zdradę many accused him of treason

- uczeń jak wielu innych a pupil like many others

- film jakich wiele a film like many others

- zrobił wiele, żeby nam pomóc he did a lot a. a great deal to help us

- to wiele o niej mówi that says a lot about her

- zarabiasz wiele więcej niż ja you earn considerably a. a good deal more than I do

- o wiele młodszy/dłuższy much younger/longer

- przyszliśmy o wiele za wcześnie we came much too early

- o wiele za drogi/trudny much a. far too expensive/difficult

- jesz o wiele za dużo you eat far too much

- tego już za wiele! this is too much! pot.; this has gone far enough! pot.

- mieć coś do zrobienia/czytania to have something to do/read

- coś go rozśmieszyło something made him laugh

- czy w tym pudełku coś jest? does this box contain anything?

- weźcie coś do pisania take something to write with

- masz coś do pisania? have you got something to write with?

- mam ci coś do powiedzenia I’ve got something to tell you

- bał się czegoś he was afraid of something

- czegoś tu nie rozumiem there’s something I don’t understand here

- jak będziesz czegoś a. cośpot. chciał, to krzyknij if you want anything, give me a shout

- bunt przeciwko czemuś, co jest nieuniknione rebellion against something that’s inevitable

- walnął czymś w ścianę he banged on the wall with something

- coś ciekawego/nowego something interesting/new

- marzę o czymś zimnym I’m dying for something cool pot.

- w niej jest coś dziwnego there’s something odd about her

- coś innego something else

- to znaczy coś innego this means something else

- coś innego niż… something other than…

- idzie o coś innego niż wybór nowego prezydenta it’s more than just the question of electing a new president

- coś podobne do czegoś a. w rodzaju czegoś something like sth, a kind of sth

- coś w rodzaju kanapy/rewolucji something like a sofa/revolution, a kind of sofa/revolution

- (lub) coś w tym rodzaju a. coś podobnego (or) something of the kind, (or) something like that

- coś jak a. jakby a. jak gdyby something like

- to coś jak gdyby tragedia grecka it’s something like a Greek tragedy

- poczuł coś jakby smutek pot. he felt a kind of sadness

- takie coś pot. (rzecz trudna do nazwania) thing; thingy pot.

- takie coś do otwierania butelek this thingy for opening bottles

- ona ma w sobie coś she’s got a certain something

- w tym, co on mówi, coś jest a. musi być there’s something in what he says, there must be something in it

- to było coś! that was (really) something!

- to o czymś świadczy that proves a. shows something

- żeby do czegoś dojść, trzeba ciężko pracować you have to work hard to achieve anything

- coś około 100 kilogramów somewhere around a hundred kilos

- coś ponad/poniżej 200 złotych something over/under 200 zlotys

- dwadzieścia kilometrów/sto lat z czymś something over twenty kilometres/a hundred years, twenty something kilometres/a hundred and something years

- 1000 złotych lub coś koło tego a thousand zlotys or thereabouts GB thereabout US

- ostatnio coś wychudł he’s grown somewhat thin lately

- coś mi dzisiaj praca nie idzie I can’t get down to work today somehow

- coś długo jej nie widać she’s taking her time coming

- coś mi się widzi, że… something tells me that…

- jest zawsze czegoś zły somehow he’s always angry

- ona czegoś im się nie spodobała they didn’t like her for some reason

- ona czemuś nas ostatnio unika for some reason she’s been avoiding us lately

■ coś niecoś a little, a bit

- coś niecoś wiem na ten temat I know a thing or two about that

- coś takiego a. podobnego! well, I never! pot., you don’t say! pot.

- coś ty! pot. (zaskoczenie) you’re kidding! pot; (oburzenie) don’t be ridiculous!

- …czy coś pot. …or something pot.

- podobno były na niego jakieś naciski czy coś apparently they put pressure on him or something

* * *

* * *

co- decl. zob. co, -ś indecl. ( zastępuje rzeczownik) ( w zdaniach twierdzących) something; ( w zdaniach przeczących) anything; daj mi coś give me something; coś innego something else; coś do jedzenia something to eat; coś do pisania something to write with; coś w tym jest there's something to it; coś podobnego! incredible!, is that so?; coś ci powiem I'll tell you what; dojść do czegoś (= dotrzeć do jakiegoś miejsca) reach sth; (= osiągnąć pieniądze, sławę, prestiż itp.) attain wealth, fame and prestige; ona ma coś w sobie there's something about her; mieć coś do kogoś have a problem with sb; coś komuś leży na sercu l. wątrobie sb has got a problem with sth; coś tu jest nie tak there's something wrong here, something is not quite right here; coś ty? you've got to be kidding.

something, somewhat, somehow; coś mi tu nie pasuje there's something wrong here, something is not quite right here, there seems to be something wrong here.

* * *

dwaj l. dwóch l. dwu Gen. i Loc. dwóch l. dwu Dat. dwom l. dwu l. dwóm Ins. dwoma l. dwu; dwie Gen. i Loc. dwóch l. dwu Dat. dwom l. dwu l. dwóm Ins. dwoma l. dwiema

1. (= liczba 2) two; dwa psy two dogs; dwa krzesła two chairs; dwaj bracia l. dwóch l. dwu braci two brothers; dwa razy twice l. two times; dwa razy dziennie twice a day; mój syn ma dwa lata my son is two; co dwa tygodnie/lata every other week/year; w dwóch słowach in short l. brief; dwa kroki stąd (just) around the corner; bez dwóch zdań no doubt about it; grać w dwa ognie play dodge ball; obiad zrobię raz, dwa I'll have dinner ready in two shakes, I'll have dinner ready in a snap l. flash l. jiffy; nie raz, nie dwa more than once, many times; wtrącić swoje dwa słowa add l. put in one's two cents, add l. put in one's two cents' worth; pracować za dwóch do the work of two; wygrać dwa do zera win two-nil; dwa razy daje, kto prędko daje he gives twice who gives quickly; kij ma dwa końce two can play at the game; gdzie się dwóch bije, tam trzeci korzysta two dogs fight for a bone, and a third runs away with it; co dwóch, to nie jeden many hands make light work, two heads are better than one; pokorne cielę dwie matki ssie the still sow eats up all the draft; trzymać dwie sroki za ogon have too many irons in the fire; upiec dwie pieczenie na jednym ogniu kill two birds with one stone; mądrej głowie dość dwie słowie a word is enough to the wise.

2. szkoln., uniw. (= dawniej ocena niedostateczna w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych; ocena niedostateczna na uniwersytecie) fail, unsatisfactory, E l. F; (= obecnie ocena dopuszczająca w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych) pass, passing, D.

* * *

Gen.pl. głów

1. (człowieka, zwierzęcia) head; ból głowy headache; marzenie ściętej głowy pie in the sky, wishful thinking; trupia głowa skull and crossbones; od stóp do głów from head to foot; z odkrytą l. gołą głową bare-headed; bić kogoś na głowę be more than a match for sb; być czyimś oczkiem w głowie be the apple of sb's eye; chować głowę w piasek bury l. hide one's head in the sand; domagać się czyjejś głowy call for sb's head; drapać się w głowę scratch one's head; kręcić głową shake one's head; mieć dach nad głową have a roof over one's head; mieć głowę na karku pot. have a good head on one's shoulders; mieć słabą głowę pot. not be able to hold one's liquor; mieć urwanie głowy w pracy be having a hectic time at work; skinąć głową nod one's head; stawać na głowie, żeby coś robić stand on one's head l. bend over backwards to do sth; strzec kogoś/czegoś jak oka w głowie watch sb/sth like a hawk; zmyć komuś głowę pot. rake sb over the coals; dam sobie głowę uciąć, że... I'd bet my life that...; głowa mi pęka I've got a splitting headache; kręci mi się w głowie my head is spinning l. reeling; niech cię o to głowa nie boli never you mind; od przybytku głowa nie boli there is never too much of a good thing; ręczę za to głową I can vouch for it; włos z głowy mu nie spadnie not a hair of his head shall be injured, I can vouch for his safety; woda sodowa uderzyła mu do głowy pot. sb has got a big head, sb has grown too big for his/her britches; wszystko stoi na głowie everything has been turned upside down l. topsy turvy; głowa do góry! cheer up!

2. (= rozum) head, mind; człowiek z głową na karku a man with a good head on his shoulders; łamać sobie głowę nad czymś rack one's brains over sth; mieć coś z głowy have sth off one's mind; mieć olej w głowie have one's head screwed on right; przychodzić do głowy spring to mind; przyszło mi do głowy, że... it just came l. occurred to me that...; nic mi nie przychodzi do głowy nothing springs to mind; robić coś z głową use one's head to get sth done; suszyć komuś głowę give sb grief, bitch at sb; tracić głowę lose one's head; wylecieć z głowy slip one's mind; zawrócić komuś w głowie cast a spell on sb; zawracać komuś głowę pester l. bug sb about sth; nie zawracaj sobie tym głowy don't bother l. worry yourself about it; chodzi mi po głowie pewien pomysł I have an idea; chyba masz coś z głową pot. I think you have sth wrong upstairs; chyba masz nie po kolei w głowie pot. I don't think you have all your marbles; jego nazwisko wyleciało mi z głowy I had his name on the tip of my tongue; mam inne sprawy na głowie I've got other things to worry about; mam pustkę w głowie my mind is a blank, I have a mental block; moja w tym głowa, żeby... I'll make sure that...; nie mam głowy do interesów I don't have a head for business; to się nie mieści w głowie it staggers the mind l. imagination; wybij to sobie z głowy get that idea out of your head; spokojna głowa! pot. stay cool!; rusz głową! use your head!; zawracanie głowy! nonsense!; kto nie ma w głowie, ten ma w nogach little wit in the head makes much work for the feet l. heels.

3. (= człowiek jako osoba myśląca) head; co dwie głowy, to nie jedna two heads are better than one; co głowa, to rozum so many men, so many minds; mądrej głowie dość dwie słowie a word to the wise is sufficient.

4. (= człowiek jako jednostka) head; pół litra na głowę a half liter per head; płacić od głowy pay by the head.

5. (= zwierzchnik) head; głowa państwa head of state; koronowana głowa crowned head.

6. (np. kapusty) head; głowa cukru loaf of sugar.

- koń czysto przeskoczył mur i rów the horse cleared the wall and the ditch

- przeskakiwał po dwa stopnie naraz he was bounding up the stairs two (steps) at a time

- przeskoczył skrzyżowanie na czerwonym świetle he jumped the lights, went over a red light at the crossroads

- czterdziestkę to on już dawno przeskoczył he’s well over forty

- przeskoczyć kogoś (wzrostem) to become taller than sb; (umiejętnościami) to outstrip a. outflank sb

- takie są przepisy i ja ich nie przeskoczę these are the regulations and I cannot do anything about it

- pewnych spraw nie da się przeskoczyć there are certain things that cannot be avoided

- przeskoczyć przez coś to jump a. leap over a. across sth [rów, płot, kałużę]; to vault (over) sth [poprzeczkę, barierę]

- przeskakiwał z kamienia na kamień he was hopping from stone to stone

- wiewiórka przeskakiwała z gałęzi na gałąź the squirrel was leaping from branch to branch

- iskra elektryczna przeskakuje między elektrodami a spark passes between the electrodes

- wskazówka zegara przeskoczyła na trzecią the hand of the clock moved to three

- przeskakiwać z tematu na temat to skip from one subject to another

- myśl przeskakuje z tematu na temat my/his/her thoughts are in turmoil a. in a whirl

- aktor przeskakuje od tragizmu do komizmu the actor is able to switch from the tragic to the comic

■ sam siebie nie przeskoczysz pot. you can’t do more than that

- nie mów hop, póki nie przeskoczysz przysł. there’s many a slip ’twixt cup and lip przysł.

- przewidzieć wynik z dokładnością do 2% to predict the result to within 2%

- naukowcy przewidują, że… scientists predict that…

- przewiduje się, że budowa potrwa rok the construction is expected to take a year

- przewidywane dochody the expected income

- wyniki były lepsze niż przewidywano the results were better than expected

- na dzisiaj przewidywane są opady rain is forecast for today

- nie mogłem przewidzieć, jakie będą tego konsekwencje I could not have foreseen the consequences

- koszty są trudne do przewidzenia the costs are hard to predict

- kto mógł przewidzieć, że… who could have predicted that…

- w tym roku nie przewidujemy większych zmian we don’t anticipate any major changes this year

- nie przewiduje się kolejnych zwolnień no further redundancies are anticipated

- musimy wydać więcej, niż przewidywaliśmy we have to spend more than planned for

- dla zwycięzców przewidziane są a. przewidziano nagrody there are prizes for the winners

- prawo przewiduje taką możliwość the law provides for such a possibility

- regulamin przewiduje, że… the rules provide for…

- program przewiduje zwiedzanie miasta the itinerary includes sightseeing in the city

- wysoko/nisko uposażony dyrektor a well-paid/low-paid manager

- jest lepiej uposażony ode mnie he’s better paid than me, he earns more than me

- wyznaczyć osobę uposażoną Ubezp. to designate a beneficiary

- cóż to jest? what on earth is a. whatever’s that?

- cóż cię tu sprowadza? what (on earth) a. whatever brings you here?

- czegóż więcej ci potrzeba? what more do you want?

- po cóżeś przyjechał? what exactly did you come for?

- czemuż zawdzięczam ten honour? to what do I owe this honour?

- cóż ciekawego mogli mu powiedzieć? what could they (possibly) say to him (that was) of any interest?

- czegóż tu nie ma: meble, porcelana… you’ve/they’ve got everything here: furniture, china…

- czegóż to ludzie nie wymyślą whatever will they think of next?

- cóż to za hałasy? what on earth is that noise?

- cóż to za miłe dziecko! what a nice child!

- cóż za bzdura! what absolute rubbish! GB pot.

- cóż to za jeden, ten człowiek towarzyszący dyrektorowi? who’s that man accompanying the director?

- cóż po pistolecie, skoro nie ma nabojów? what use is a gun without ammunition?

- i cóż z tego? and what of it (exactly)? pot.

- cóż z tego, że ona zarabia więcej ode mnie? so what if she earns more than I do?

- cóż poradzić, takie jest życie what can one a. you do, that’s life

- cóż ty na to? what do you say to that a. think of that?

- po cóż a. na cóż what for?, whatever for?

- po cóż mi samochód? what a. whatever do I need a car for?

- po cóż się wysilać? why make the effort?

- cóż to nic nie mówisz? why don’t you say something?

- cóżeś taka blada? why are you so pale?

- czegoż tak się gapisz? why are you gaping like that?

- czemuż mnie nie zapytałeś? why didn’t you ask me?

- cóż, to się zdarza oh well, it happens

- ciekawa książka, lecz cóż, zbyt droga it’s an interesting book, still it’s too expensive

* * *

* * *

Gen. czegoż l. czegóż Dat. czemuż Ins. i Loc. czymże

1. ( wyraża pytanie) what; cóż dopiero let alone, not to mention; ale cóż but.

2. ( w funkcji względnej) what; cóż to za kolega what kind of friend is he; cóż to za pogoda what kind of weather is that.

( wyraża wzmocnione pytanie) why; cóż tak się na mnie gapisz? why are you staring l. gaping at me like that?

* * *

* * *

1. (= odbierać) take ( coś komuś sth away from sb); nie zabieraj mu tego! don't take it away from him!; złodzieje zabrali mi portfel the thieves have taken my wallet.

2. (= unieść) sweep away; powódź zabrała ze sobą wszystkie mosty the flood swept away all the bridges.

3. (= brać ze sobą) take; nie zapomnij zabrać ze sobą parasolki don't forget to take your umbrella; zabrać dzieci na spacer take children for a walk; zabrać tajemnicę do grobu carry one's secret to the grave, take one's secret with one.

4. (= przyprowadzić ze sobą) bring (along); zabierz go ze sobą na przyjęcie, dobra? bring him (along) to the party, will you?

5. (ładunek, pasażerów) pick up; autobus był pełen i nie zabrał nas z przystanku the bus was full and didn't pick us up from the stop.

6. (= mieścić) (o statku, autobusie) take; ten autobus nie może zabrać więcej pasażerów this bus can't take more passengers.

7. (= usuwać, przenosić) take; zabrano go do szpitala he was taken to hospital; śmierć go zabrała death took him.

8. (= zajmować) take up; zabierać komuś czas take up sb's time; nie powinno mi to zabrać więcej niż 5 minut it shouldn't take more than 5 minutes.

9. speak; zabierać głos (na zebraniu, konferencji) take the floor.

1. (= rozpoczynać) get down ( do czegoś to sth); zabierać się do wyjścia be getting ready to leave, be about to leave.

2. pot. (= zaczynać stosować jakieś środki) get around (do kogoś/czegoś on sb/sth).

3. pot. (= przyłączać się) come along ( z kimś with sb) ( somewhere); join ( z kimś sb) ( going somewhere); mogę się z wami zabrać na dworzec? will you give me a ride l. lift to the station?

4. pot. (= wychodzić) get out; zabieraj się stąd! get out of here!; zabieraj tyłek! move l. shift your ass l. carcass!

* * *

chcę chcesz, chciej

1. (= mieć chęć) want; chcieć coś zrobić want to do sth; chciałbym, żeby on przyszedł I wish he came; chce mi się spać I'm (feeling) sleepy; chce mi się jeść/pić I'm hungry/thirsty; chce mi się śmiać/płakać I feel like laughing/crying; chce mi się wyć z rozpaczy pot. I feel like howling; nie chce mi się pracować I do not feel like working; nic mi się nie chce I do not feel like doing anything; chce mi się siusiu pot. I want to pee; czego chcesz ode mnie?! what do you want from me?!; (czy) chcesz, czy nie chcesz whether you like it or not; chcę się z tobą ożenić I want to marry you; chciał wstać, ale mu zabrakło sił he wanted to get up but he lacked the strength (to do so); jeśli chcesz, to... if you want...; masz, czego chciałeś you got what you wanted, you got what you asked for; sam tego chciał he asked for it; chciałbym być ptakiem I'd like to be a bird; I wish I were a bird; chciałbym być aktorem I'd like to become an actor; I'd like to be an actor; I wish I were an actor; chciałbym dożyć tego I wish I could live long enough to see that; chciałbym być spokojny I'd like to be calm; chciałbym, żeby się to nie sprawdziło I wish it wouldn't be l. come true; nie chce iść dalej he l. she doesn't want to go any further; he l. she refuses to go any further; sam nie wie, czego chce even he himself doesn't know what he wants; zrobię to, jak mi się będzie chciało I'll do it if I feel like doing it; ona nie chce iść za mąż she doesn't want to get married; chciałbym I would like to; chciałoby się zatańczyć one would like to dance; chciałoby się wyjechać na wakacje one would like to go on holiday; chcąc nie chcąc willy-nilly, willingly or unwillingly; jak sobie chcesz as you wish; co chcesz przez to powiedzieć? what do you mean?; what do you mean by that?; what is that supposed to mean?; nie chciałby, żeby mnie z nim widziano he wouldn't want anybody to see me with him; chciałbyś tego spróbować? would you like to try that?; chciałbym ci uścisnąć rękę I'd like to shake your hand; chciał powiedzieć coś więcej he wanted to say more than (just) that; chciałbym się czegoś napić I would like something to drink; I could use a drink; czego ona właściwie chce? what does she really want?; tak jest, bo tak chcę! it is so because I want it that way!; tak, jak chce tego zwyczaj as custom would have it; according to custom; chciałbym nieba ci przychylić, ale... I would like to give you everything that you want but...; los chciał, że... fate decreed that...; pech chciał, że spóźniłem się na pociąg I had the bad luck to miss the train; unfortunately, I missed the train; niech się dzieje, co chce whatever is to happen, let it happen; chcę chleba z szynką I want bread and ham; chciałem jak najlepiej I tried to do my best; niech mówi, co chce, a mnie nie przekona whatever he l. she says, he l. she won't convice me; niech robi, jak chce let him do as he pleases; chcieć to móc where there's a will, there's way; dla chcącego nie ma nic trudnego where there's a will, there's way; kto chce psa uderzyć, zawsze kij znajdzie when you want to blame sb, you'll always find a reason.

2. ( o rzeczach) will l. would not + verb; drzwi nie chcą się otworzyć the door won't open; ognisko nie chce się palić the fire won't burn; rana nie chciała się zagoić the wound wouldn't heal; nauka nie chce mi wchodzić do głowy I can't remember anything I study; nie chce mi to przejść przez gardło I won't say that.

- dotychczas nie odnaleziono rękopisu to date the manuscript hasn’t been found, the manuscript still hasn’t been found

- sprawa jest dotychczas nie załatwiona the matter is still unresolved

- jak dotychczas so far, to date

- jak dotychczas, problemu nie rozwiązano so far a. to date the problem remains unsolved

- trzecia i jak dotychczas najlepsza powieść tego autora the author’s third novel and best so far a. to date

- uczył się teraz więcej niż dotychczas he was studying more than before a. previously

- nic już nie będzie takie, jak dotychczas nothing is (ever) going to be the same as it was a. used to be

* * *

* * *

(= jak dotąd) so far, thus far; till l. until now, up to this time; form. hitherto, heretofore; (= do niedawna) until recently; dotychczas nie as yet not; dotychczas mieszkałem w Krakowie until recently I lived in Cracow; dotychczas niepublikowane źródło as yet unpublished source; dotychczas wszystko przebiega zgodnie z planem so far everything's gone according to plan.

* * *

1. ( jednostka czasu) hour; pół godziny half an hour; dwie godziny two hours; parę godzin a few hours; dwadzieścia cztery godziny twenty four hours; prędkość na godzinę miles l. kilometers per hour; która godzina? what's the time?, what time is it?; o której godzinie? at what time?; jest już późna godzina it is already late; po godzinach after hours, out of hours; co godzinę every hour; godzina odjazdu/przyjazdu departure/arrival time; godziny pracy working hours; (np. firmy, przedsiębiorstwa) business hours; (np. sklepu) opening hours; (np. biura, urzędu) office hours; godziny nadliczbowe overtime; godziny odwiedzin visiting hours; godziny rektorskie uniw. morning l. afternoon class cancellation, half-day off; godziny szczytu peak hour(s), rush hour(s); godzina policyjna curfew; godziny urzędowe office hours; godziny przyjęć opening hours, office hours; liturgia godzin rel., kośc. canonical hours; z godziny na godzinę hour by hour; dobra l. bita godzina solid l. full hour; godzina z hakiem over an hour, more than an hour; godzina zero H-hour, zero hour; wybiła twoja (ostatnia) godzina your time has come, your number is up.

2. lit. (= okres, chwila, termin) time; to jeszcze młoda godzina it's still early; szara godzina twilight; czarna godzina rainy day; chować coś na czarną godzinę save for a rainy day; godzina prawdy hour of truth; ostatnia godzina last hour, the last moments l. hours ( of sb's life); wymówić w dobrą/złą godzinę say sth at the most opportune/inopportune moment; nie być pewnym dnia ani godziny live in uncertainty; żyć z godziny na godzinę live day to l. by day; jej godziny są policzone her days are numbered, her time is near.

3. szkoln. (= lekcja) lesson, class; (= wykład) lecture.

* * *

1. (= wzniesienie, szczyt) mountain, mount; góra lodowa iceberg; góry i doły bumps; jechać w góry go to the mountains; za siedmioma górami, za siedmioma lasami l. za siódmą górą, za siódmą rzeką ( początek bajki) once upon a time (in a distant kingdom); przen. (= daleko) far, far away; mieć pod górę l. górkę pot. have a difficult time, do sth the hard way; góra zrodziła mysz the mountain labors and brings forth a (ridiculous) mouse; góra z górą się nie zejdzie, a człowiek z człowiekiem zawsze it's a small world; friends may meet but mountains never greet; nie chciała góra przyjść do Mahometa, przyszedł Mahomet do góry if the mountain will not come to Mohammad, Mohammad must go to the mountain; łatwiej z góry niż pod górę once I (we, etc.) get over the hump, it's all downhill.

2. (= stos) heap, pile; obiecywać komuś złote góry promise sb the moon, promise sb (all the riches of) the world.

3. (= górna część) top, upper part, head; ( domu) upstairs; do góry l. ku górze l. w górę up; ręce do góry (np. przy zatrzymaniu przestępcy) hands up; ( w czasie napadu) stick'em up!; do góry nogami upside down; leżeć do góry brzuchem laze around l. away; głowa do góry! cheer up!, chin up!; mieszkać na górze live upstairs; od góry do dołu from top down, from top to bottom; obejrzeć kogoś od góry do dołu inspect sb from head to toe, look at sb up and down; u góry ( na górze czegoś) at the top; ( w domu) upstairs; iść w górę (= wspinać się) go uphill; ( o ludziach) advance, make a career; (o cenach l. wskazaniach termometru, barometru itp.) go up; w górze rzeki upriver, upstream; z góry ( czegoś) from the top; ( w domu) from upstairs; schodzić z góry ( domu) go downstairs; płacić z góry pay in advance; z górą over, more than; było tam z górą trzydzieści osób there were over thirty people there; traktować kogoś z góry patronize sb, look down one's nose at sb.

4. pot. (= kierownictwo, władza) the authorities, the management; pot. the bigwigs; wojna na górze management infighting; dostać kopa w górę get bumped up a level; polecenie z góry order l. directive from the management.

5. (= strych) loft, attic.

* * *

dwarfish, dwarf; jabłoń karłowata dwarf apple; sosna karłowata bot. dwarf pine, mugho pine ( Pinus mugo mugo); wierzba karłowata dwarf willow; gospodarstwo karłowate ekon., roln. farm of no more than two hectares; ludy karłowate antrop. dwarf peoples, small-statured peoples.

* * *

pl. -e

1. (np. w ubraniu) pocket; kieszeń magnetofonu cassette compartment; schować coś do kieszeni pocket sth, put sth into a pocket; trzymać ręce w kieszeni have one's hands in one's pockets; znać coś jak własną kieszeń know sth like the back of one's hand, know sth inside out.

2. (= własne zasoby pieniężne) finance, money, funds; bić kogoś po kieszeni set sb back (a bit); mieć węża w kieszeni be tight-fisted; mieć kogoś w kieszeni have sb in one's pocket; napchać sobie kieszenie line one's (own) pockets; płacić z własnej kieszeni pay out of one's own pocket; siedzieć u kogoś w kieszeni be in sb's pocket; to nie na moją kieszeń it's more than my pocket can stand, it's beyond my means, I can't afford it.

3. teatr scene dock l. bay.